Trong hành trình tham quan tuyến du lịch Điện Biên Phủ - Mường Phăng mời quý khách tới thăm di tích Tòa soạn tiền phương của Báo Quân đội Nhân dân trong chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Một tờ báo duy nhất trên thế giới được viết, in ấn và phát hành ngay tại mặt trận, ấn phẩm đó từng được coi là “Vũ khí đặc biệt” của Quân đội Nhân dân Việt Nam trên chiến trường Điện Biên Phủ.
Tiền thân của Báo Quân đội Nhân dân là “Vệ quốc quân” và “Quân du kích” được hợp thành vào tháng 7 năm 1950. Những ngày mới thành lập, báo chủ yếu sử dụng bài của đội ngũ cộng tác viên, thông tin viên ở các đơn vị. Sự phát triển của Báo Quân đội Nhân dân gắn liền với lịch sử và sự trưởng thành của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Báo Quân đội Nhân dân bắt đầu trong thời điểm cuộc chiến tranh Việt Nam đang ở vào giai đoạn quyết liệt nhất, tuy không thể phát hành vào miền Nam, song nhờ Đài phát thanh tiếng nói Việt Nam, qua mục giới thiệu báo và đọc báo, nội dung chủ yếu của báo vẫn được truyền tải đến các chiến trường.
Với đặc thù riêng là chuyên ngành về quân đội, vì vậy tờ Báo Quân đội Nhân dân đã đi cùng với những bài ca chiến thắng, với những trận đánh nảy lửa kiên cường của quân và dân Việt Nam, phản ánh đa chiều về cuộc chiến chống quân xâm lược. Từ khi cách mạng Việt Nam chọn Việt Bắc làm “Thủ đô kháng chiến”, Báo Quân đội cũng thành lập tòa soạn hậu phương tại căn cứ địa cách mạng. Tòa soạn hậu phương của Báo Quân đội được đặt tại An toàn khu (ATK) thuộc bản Khau Diều, xã Định Biên, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Ngày 20 tháng 10 năm 1950, Báo Quân đội đã xuất bản số báo đầu tiên tại chiến khu Việt Bắc. Báo chí của chúng ta lúc bấy giờ đang trong hoàn cảnh rất khó khăn, không có giấy, không có mực in, tất cả các phương tiện in ấn phát hành đều rất thô sơ, thế nhưng Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng tư lệnh đã sớm nghĩ đến vai trò của tờ báo tại mặt trận Điện Biên Phủ. Nếu lúc bấy giờ nếu chỉ xuất bản báo ở hậu phương đóng tại ATK Định Hóa - Thái Nguyên sau đó chuyển lên mặt trận Điện Biên Phủ thì chắc chắn sẽ không kịp thời, nên Tổng cục Chính trị quyết định tổ chức một “Tòa soạn Tiền phương” để vừa thu thập tin tức, tổ chức in ấn rồi phát hành ngay tại mặt trận để kịp thời xuất bản và đáp ứng nhu cầu thông tin tại mặt trận cho các chiến sĩ tham gia chiến dịch.
(Ảnh Sưu tầm)
Việc quyết định cho ra đời một toà soạn của Báo Quân đội Nhân dân ngay tại mặt trận Điện Biên Phủ của Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng tư lệnh và Tổng cục Chính trị lúc bấy giờ là một quyết định độc đáo, sáng tạo và hoàn toàn đúng đắn, nhằm phục vụ đắc lực nhất cho chiến dịch Điện Biên Phủ. Với chức năng là “tuyên truyền, cổ động và tổ chức tập thể” tờ Báo Quân đội Nhân dân được ra đời ngay tại mặt trận mang hơi thở của chiến trường, đã trở thành món ăn tinh thần vô giá đối với bộ đội ta ngay trong điều kiện chiến đấu khó khăn, thiếu thốn và gian khổ nhất. Chăm lo đời sống tinh thần, giáo dục lòng yêu nước, đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị tư tưởng, bồi dưỡng trình độ mọi mặt đến từng cán bộ chiến sĩ và các lực lượng tham gia chiến dịch như: dân công, thanh niên xung phong, lực lượng địa phương... Những người làm báo trong chiến dịch Điện Biên Phủ vừa là phóng viên mặt trận vừa là người lính chiến đấu thậm chí kiêm luôn cả vai trò phái viên tuyên huấn của Bộ tư lệnh chiến dịch. Từ đây nhiều phóng viên được thử thách, trưởng thành về cả bản lĩnh chính trị và nghiệp vụ, trở thành những cán bộ nòng cốt xây dựng các cơ quan văn hóa văn minh trong quân đội.
(Ảnh Sưu tầm)
Ngày 31 tháng 01 năm 1954, Tòa soạn tiền phương của báo Quân đội Nhân dân di chuyển đến khu rừng Mường Phăng nằm bên kia suối, dưới chân đồi Pú Ma Họong, cách lán làm việc của Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ một cánh đồng.
Ngày ấy, lực lượng nòng cốt của tòa soạn chỉ có năm đồng chí: Hoàng Xuân Tùy - phụ trách chung, Trần Cư - thư ký tòa soạn, Phạm Phú Bằng, Nguyễn Khắc Tiếp - phóng viên, Nguyễn Bích - họa sĩ trình bày báo. Năm cán bộ, phóng viên, họa sĩ đã tham gia xuất bản từ số báo đầu tiên đến số báo cuối cùng tại mặt trận Điện Biên Phủ. Đội ngũ làm báo đã khắc phục mọi khó khăn, gian khổ, kịp thời xuất bản báo để tuyên truyền đường lối kháng chiến và phương châm tác chiến trong chiến dịch Điện Biên Phủ nhằm cổ vũ động viên tinh thần chiến đấu, tạo động lực cho các phong trào thi đua giết giặc lập công.
Ngày 28 tháng 12 năm 1953, Báo Quân đội Nhân dân ra số báo 116 – số báo đầu tiên tại mặt trận vào thời kỳ các đơn vị chuẩn bị trận địa, làm đường kéo pháo, đưa pháo vào trận địa để kịp ngày 26 tháng 01 năm 1954 bắt đầu cuộc tấn công vào Điện Biên Phủ theo phương châm "đánh nhanh ,thắng nhanh”. Đến trưa ngày 26 tháng 01 năm 1954, khi các đơn vị đã sẵn sàng thì có lệnh hoãn tiến công và chuẩn bị lại cuộc chiến đấu theo phương châm "đánh chắc, tiến chắc".
Ngày 01 tháng 02 năm 1954, phát hành số báo Xuân Giáp Ngọ 1954, lần đầu tiên ở mặt trận, bộ đội và dân công được đọc những dòng thơ chúc tết có cả chữ ký của Bác Hồ.
Ngày 10 tháng 3 năm 1954, trước giờ nổ súng ba ngày Tòa soạn tiền phương của Báo Quân đội Nhân dân ra số đặc biệt: số báo 130 đã đăng trang nhất lời kêu gọi của Đại Tướng tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp, với tựa đề "Kiên quyết tiêu diệt toàn bộ quân Pháp tại Điện Biên Phủ ".
Ngay sau khi chiếm được Him Lam, ngày 14 tháng 3 năm 1954, trong số báo 131 đã đưa tin chiến thắng giòn giã với tiêu đề “Quân ta đã tiêu diệt toàn bộ quân địch ở Him Lam”.
Ngày 11 tháng 5 năm 1954, số báo 147 chạy tít lớn tràn trên trang nhất của báo, Tổng Tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam công bố: Quân ta đã toàn thắng trên mặt trận Điện Biên Phủ.
Đến ngày 16 tháng 5 năm 1954, Tòa soạn tiền phương xuất bản số báo 148 với những nhận định thắng lợi, các điện văn chúc mừng bên cạnh là bài tường thuật cảnh đầu hàng của hàng nghìn binh lính Pháp tại chiến trường Điện Biên Phủ. Đây là số báo đặc biệt và cũng là số báo cuối cùng trong chiến dịch Điện Biên Phủ.
Trong thời gian 140 ngày đêm, từ ngày 28 tháng 12 năm 1953 đến ngày 16 tháng 5 năm 1954, Toàn soạn tiền phương Báo Quân đội Nhân dân tại mặt trận Điên Biên Phủ đã in ấn và phát hành 33 số báo. Mỗi bài viết đều thấm mồ hôi, nước mắt, xương máu của những người cầm súng tại chiến trường Điện Biên Phủ.
Tòa soạn Báo có những đóng góp tích cực ghi lại những khoảng khắc hào hùng, phản ánh chân thực, sinh động nhất về diễn biến chiến sự, cuộc sống sinh hoạt, tấm gương chiến đấu ở Điện Biên Phủ. Giữa những gian khổ hy sinh, chiến trường ác liệt nhưng các nhà văn, nhà báo, họa sĩ của chúng ta vẫn ngày đêm lăn lội ở chiến trường vừa chiến đấu, vừa thu thập thông tin, qua ngòi bút sắc bén của mình phản ánh một cách sống động nhất về chiến dịch.
Trong lịch sử báo chí Cách mạng Việt Nam thì đây là lần đầu tiên có một tờ báo tổ chức xuất bản tại chiến trường, phát hành tại chiến trường. Đây là tờ báo của lòng dũng cảm, ý chí kiên cường và sự sáng tạo của Nhân dân Việt Nam xứng đáng trở thành “vũ khí đặc biệt”, góp phần làm lên chiến thắng lịch sử “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.
Trải qua gần 70 năm xây dựng và phát triển, được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ quốc phòng, Tổng cục chính trị, sự giúp đỡ của các ban, bộ, ngành, địa phương, Báo Quân đội Nhân dân đã có bước phát triển vượt bậc cả về nội dung, hình thức, cùng với xu thế phát triển mạnh mẽ của lĩnh vực báo chí, truyền thông trong nước và trên thế giới.