Cách thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên gần 100 km, Đèo Pha Đin là ranh giới giữa hai tỉnh Sơn La và Điện Biên. Với độ cao hơn 1.000m so với mực nước biển, Pha Đin được mệnh danh là một trong "Tứ đại đỉnh đèo" vùng Tây Bắc cùng với đèo Ô Quy Hồ, Khau Phạ và Mã Pí Lèng.
Tên gọi đèo Pha Đin xuất phát từ tiếng Thái “Phạ Đin” trong đó “Phạ” nghĩa là “Trời”, “Đin” là “Đất”, hàm nghĩa đây là nơi tiếp giáp giữa trời và đất. Đèo có độ dài 32km nằm trên quốc lộ 6, một phần thuộc xã Phỏng Lái, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La và một phần thuộc xã Tỏa Tình, huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên. Điểm đầu của đèo cách thị xã Sơn La về phía Tây 66km, còn điểm cuối của đèo cách thành phố Điện Biên khoảng 84km. Những ai từng đi qua cung đèo này không khỏi nể phục ý chí kiên cường của thế hệ đi trước và giờ đây đèo Pha Đin vẫn hiên ngang giữa đất trời, mặc cho dòng chảy của thời gian cứ chảy xiết:
Dốc Pha Đin chị gánh anh thồ
Đèo Lũng Lô anh hò chị hát
Dù bom đạn xương tan thịt nát
Không sờn lòng không tiếc tuổi xanh
Câu thơ lạc quan đã phác họa khí phách một thời hoa lửa của 65 năm về trước. Pha Đin cùng với Mã Pí Lèng, Ô Quy Hồ, Khau Phạ được mệnh danh là “tứ đại đỉnh đèo” của Tây Bắc, trong đó Pha Đin là một trong những đèo hiểm trở nhất Việt Nam, nhưng lại có cảnh núi non hùng vĩ làm mê đắm lòng người.
Hình ảnh đèo Pha Đin (Ảnh sưu tầm)
Đèo Pha Đin có độ cao trên 1.000m so với mực nước biển, địa thế rất hiểm trở với một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu thăm thẳm “ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống”. Từ thành phố Điện Biên Phủ lên đỉnh đèo Pha Đin, nếu di chuyển bằng xe máy du khách sẽ được trải nghiệm khám phá những cung đường uốn lượn, gấp khúc, nhìn từ xa cung đèo như sợi dây thừng buộc nối những ngọn núi với nhau, lơ lững giữa mây trời. Hay chiêm ngưỡng thung lũng hoa dã quỳ, chìm đắm trong sắc trắng tinh khôi của hoa mơ, hoa mận. Đặt chân lên đỉnh đèo Pha Đin, chắc chắn du khách sẽ cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc, với những dãy núi trùng điệp nhấp nhô, trải rộng khắp không gian, phóng tầm mắt xuống dưới là thung lũng Mường Quài trải rộng với ngút ngàn màu xanh của đồi núi, đây đó thấp thoáng những bản làng dân tộc.
Quang cảnh hùng vĩ khi chiêm ngưỡng trên đèo Pha Đinh (Ảnh sưu tâm)
Trong chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, đèo Pha Đin là một trong những tuyến đường huyết mạch quan trọng tiếp vận vũ khí, đạn dược và lương thực ra ngoài mặt trận và nó đã trở thành biểu tượng của tinh thần gan dạ với hơn 8000 thanh niên xung phong “Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh”. Nhằm chặn đứng tuyến tiếp viện của Việt Minh vào Điện Biên Phủ, suốt 48 ngày đêm ròng rã Tướng De Castries đã cho máy bay oanh tặc đường số 6, trong đó đèo Pha Đin là một trong những điểm hứng chịu nhiều bom đạn nhất. Trên đỉnh đèo hiện vẫn còn tầm bia ghi lại dấu ấn lịch sử này.
Trên tấm bia có ghi "Đây là nơi hứng chịu nhiều nhất những trận oanh tạc bằng máy bay của Thực dân Pháp nằm ngăn chặn đường tiếp vận vũ khí, đạn dược, lương thực, thực phẩm của ta phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ"
Đến năm 2005, chính phủ quyết định đầu tư nâng cấp tuyến quốc lộ 6 lên Tây Bắc. Đèo Pha đin mới được xây dựng bám theo sườn núi phía trái quốc lộ 6 cũ, chiều dài 26km. Tuyến đèo mới được đưa vào sử dụng đã giúp xe cộ lưu thông an toàn hơn, tuyến đèo cũ giờ đây dành cho người dân bản địa hoặc những du khách ưa mạo hiểm tìm đến chinh phục và khám phá. Dù chinh phục đèo Pha Đin cũ hay mới, du khách cũng có dịp mãn nhãn với cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ và ngoạn mục.
Điểm dừng chân lý tưởng khi đến đỉnh đèo Pha Đin đó là khu du lịch Pha Đin Pass do hợp tác xã Pha Đin Pass xây dựng từ năm 2016 với diện tích khoảng 50ha. Khu du lịch chia ra nhiều không gian cho du khách nghỉ ngơi, vui chơi, ăn uống và thỏa thích du ngoạn. Phan đin Pass hứa hẹn sẽ là một điểm đến vô cùng hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài tỉnh.
Một số hình ảnh của khu du lịch Pha Đin Pass (Ảnh sưu tầm)
Ngày nay dù đã có sân bay Mường Thanh nối cả nước với Điện Biên, nhưng nhiều du khách vẫn muốn một lần được chinh phục Pha Đin để biết thêm về điểm gặp gỡ của trời đất. Đứng trên đỉnh đèo chỉ có trời xanh thẳm và núi rừng hòa quyện làm một mới thấy ý nghĩa của từ “Pha Đin” thật đúng.