Việt Nam có 54 dân tộc anh em cùng sinh sống. Mỗi dân tộc có một nền văn hóa riêng, tạo nên một bức tranh về văn hóa Việt Nam phong phú, đa dạng và đặc sắc. Di sản văn hóa Việt Nam bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, đó là nền di sản vô cùng phong phú về nội dung, đa dạng về hình thức, trải dài suốt bề dày lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc ta, là tài sản vô cùng quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc, ngay sau khi Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành sắc lệnh số 65 ngày 23/11/1945 về bảo tồn cổ vật, di tích trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Sắc lệnh đã phản ánh những tư tưởng, quan điểm rất cơ bản, sâu sắc của Nhà nước ta đối với việc bảo tồn di sản văn hóa, cho đến nay vẫn giữ nguyên ý nghĩa lý luận và thực tiễn, soi sáng cho sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa của đất nước. Với ý nghĩa đó và trước yêu cầu tình hình, nhiệm vụ của đất nước trong thời kỳ mới, ngày 24/2/2005, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 36/2005/QĐ-TTg về việc hàng năm lấy ngày 23/11 là “Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam”, nhằm “phát huy truyền thống và ý thức trách nhiệm của những người làm công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam, động viên các tầng lớp xã hội tham gia tích cực vào sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc”.
Điện Biên là nơi sinh sống của 19 dân tộc, mỗi dân tộc đều có một kho tàng văn hóa, tín ngưỡng, tập quán đậm đà sắc thái bản địa đã tạo nên sự đa dạng của văn hóa Tây Bắc. Các di sản được công nhận di sản văn hóa vật thể và phi vật thể là niềm vinh dự, tự hào của đồng bào dân tộc tỉnh Điện Biên. Những năm qua, công tác gìn giữ, bảo tồn, tôn tạo các di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh được ngành văn hóa, thể thao và du lịch tỉnh Điện Biên nỗ lực thực hiện và đã có những kết quả rất tốt.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Điện Biên có 22 di tích được công nhận xếp hạng, trong đó có: 01 di tích cấp Quốc gia đặc biệt là di tích Chiến trường Điện Biên Phủ. 13 di tích cấp Quốc gia: Hang động Huổi Cang, Huổi Đáp tại huyện Mường Chà; Hang động Pê Răng Ky, Hang động Khó Chua La, Hang động Xá Nhè, Di tích Thành Vàng Lồng tại huyện Tủa Chùa; Hang động Há Chớ, Mùn Chung, Thẳm Khương tại huyện Tuần Giáo; Thành Sam Mứn và Hang động Chua Ta tại huyện Điện Biên; Tháp Mường Luân, tháp Chiềng Sơ – huyện Điện Biên Đông. 08 di tích cấp tỉnh: Hang động Mường Chung, Khu căn cứ cách mạnh Pú Nhung, Di tích lịch sử Nhà tù Lai Châu, Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm, Dân quân Thanh An bắn rơi máy bay Mỹ, Di tích kiến trúc nghệ thuật Thàng Vàng Lồng.
Ngoài ra tỉnh Điện Biên có 8 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia: Nghệ thuật Xòe Thái; Lễ hội đền Hoàng Công Chất (Thành Bản Phủ) tại xã Noong Hẹt, huyện Điện Biên; Lễ Kin Pang Then của người Thái tại bản Na Nát, phường Na Lay, thị xã Mường Lay; Tết Nào Pê Chầu tại bản Nậm Pọng, xã Mường Đăng, huyện Mường Ảng; Tết Té nước (Bun huột nặm) của người Lào tại xã Núa Ngam, huyện Điện Biên và Nghệ thuật tạo hoa văn trên trang phục truyền thống của người Mông hoa, tại xã Sa Lông, huyện Mường Chà, Lễ hội Mền Loóng Phạt Ái (Tết Hoa mào gà) của cộng đồng dân tộc Cống và Lễ Gạ Ma Thú (Cúng bản) của cộng đồng dân tộc người Hà Nhì.
Đây là những di sản vô giá không những thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc, qua đó góp phần nâng cao trách nhiệm của người dân trong công tác bảo tồn bản sắc văn hóa, quảng bá, tuyên truyền nét đẹp văn hóa độc đáo của địa phương đến bạn bè trong và ngoài nước. Không những thế còn giáo dục truyền thống yêu quê hương, đất nước cho các thế hệ mai sau mà còn là cơ sở để Điện Biên đẩy mạnh phát triển du lịch, góp phần phát triển kinh tế - xã hội xóa đói giảm nghèo, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và chủ quyền biên giới quốc gia./.