Trong lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp, chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 là mốc son chói lọi, kết tinh trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần quật cường của dân tộc Việt Nam. Đằng sau chiến thắng ấy, ngoài những trận đánh ác liệt, còn có những chiến công thầm lặng của lực lượng trinh sát. Một trong những gương mặt tiêu biểu, được lịch sử ghi danh là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Ngọc Bảo, người đã anh dũng hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ tại cứ điểm A1, để lại tấm gương sáng về lòng quả cảm, sự mưu trí và tinh thần cống hiến trọn vẹn cho Tổ quốc.

Anh Nguyễn Ngọc Bảo sinh năm 1927 tại xã Yên Mạc, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước. Từ nhỏ, Anh đã sớm bộc lộ tính cách kiên cường, dũng cảm. Khi gia đình chuyển lên sinh sống tại Hải Phòng, anh hòa vào phong trào thanh niên thành phố cảng, tham gia hoạt động cách mạng ngay từ tuổi thiếu niên.

Năm 1947, anh được tuyển chọn vào lực lượng vũ trang, sau đó trở thành chiến sĩ của Tiểu đoàn trinh sát 426 thuộc Cục Quân báo - Bộ Tổng tham mưu. Từ đây, con đường binh nghiệp của anh gắn liền với những trận đánh táo bạo, hiểm nguy nhưng đầy vinh quang.

Những năm 1949 - 1951, đồng chí Nguyễn Ngọc Bảo đã trực tiếp chỉ huy nhiều trận trinh sát, tập kích quan trọng  như Trận Điền Xá (Hải Phòng, 1949): Chỉ huy đại đội trinh sát phục kích, tiêu diệt 4 xe quân sự, bắt sống 4 tù binh, thu nhiều vũ khí, khí tài. Trận Kim Anh (Hà Nội, 1951): Đồng chí trực tiếp chỉ huy đánh vào đơn vị biệt kích Com-măng-đô số 14 của Pháp, diệt và bắt sống nhiều lính Pháp, góp phần phá thế kìm kẹp của quân thù ở vùng trung du Bắc Bộ. Qua mỗi trận, Nguyễn Ngọc Bảo đều thể hiện bản lĩnh chỉ huy linh hoạt, óc sáng tạo trong chiến đấu và tinh thần xông pha nơi nguy hiểm. Với lòng dũng cảm, mưu trí, năng động, quyết đoán, táo bạo, đồng chí đã trưởng thành từ người chiến sĩ lên tới chức Đại đội trưởng cho đến lúc hy sinh là Tiểu đoàn phó.

Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, vào đầu tháng 12/1953, đồng chí Nguyễn Ngọc Bảo với cương vị tiểu đoàn phó, trực tiếp chỉ huy Đại đội 62 trinh sát đột nhập vào căn cứ của quân Pháp để nắm tình hình và thu được tấm bản đồ tỷ lệ 1/25.000 toàn khu vực Điện Biên Phủ do máy bay Pháp thả xuống cho tướng De Castries. Với chiến công này 5 trinh sát được tặng Huân chương chiến công hạng Nhì. Sau đó tấm bản đồ được Bộ chỉ huy mặt trận gửi về tuyến sau để sao thành nhiều bản trao cho các đại đoàn. Tấm bản đồ tỉ lệ 1/25.000 do tổ trinh sát của Anh hùng Nguyễn Ngọc Bảo thu thập được trong những ngày ác liệt của chiến dịch là một tư liệu quân sự vô giá. Bản đồ này phản ánh chính xác địa hình, hệ thống phòng ngự, 49 cứ điểm, đường giao thông và bố trí hỏa lực của quân Pháp trong khu vực trung tâm Mường Thanh - “trái tim” của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Chính nhờ “bảo bối” này mà pháo binh của ta đã triển khai các trận địa một cách dễ dàng theo phương châm “hỏa khí phân tán, hỏa lực tập trung” mà Đại tướng, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp đã căn dặn. Có bản đồ, pháo 105mm của ta như có mắt, bắn chính xác vào các cứ điểm của Pháp.

Khi bước vào giai đoạn 2 của Chiến dịch Điện Biên Phủ, đồi A1 trở thành điểm nóng khốc liệt nhất của chiến trường. Đây là cứ điểm then chốt nằm án ngữ phía Đông trung tâm Mường Thanh, giữ vai trò “cánh cửa thép” bảo vệ sở chỉ huy của tập đoàn cứ điểm. Nắm được A1 đồng nghĩa với việc có thể khống chế hoàn toàn trung tâm phòng ngự của quân Pháp, quyết định cục diện chiến dịch.

Suốt nhiều ngày đêm, quân ta liên tục tổ chức tấn công nhưng đều vấp phải hệ thống hỏa lực và công sự kiên cố của quân Pháp. Bên trong lòng đồi là một hầm ngầm chỉ huy kiên cố, là trung tâm đầu não chỉ huy cứ điểm A1. Sau nhiều đợt tấn công bộ đội ta tiêu diệt hàng trăm tên địch nhưng vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm trận đánh tại cứ điểm A1.

Trước tình thế đó, Bộ Chỉ huy Chiến dịch yêu cầu phải xác định vị trí hầm ngầm chỉ huy ở A1 để đào đường hầm đặt khối thuốc nổ. Trận đánh diễn ra quyết liệt, ta và quân Pháp giành giật từng tấc đất, từng mét chiến hào, người này ngã xuống, người khác xông lên. Cấp trên lệnh cho tổ trinh sát đi nghiên cứu và nắm bắt tình hình, tổ trinh sát của đồng chí Nguyễn Ngọc Bảo đã anh dũng vượt qua mưa bom, bão đạn của kẻ thù, băng qua những đoạn chiến hào để nghiên cứu tình hình. Trong quá trình đi trinh sát, khi gần tới mục tiêu, tổ trinh sát đã bị quân Pháp phát hiện và nổ súng xối xả vào đội hình. Trước tình huống đó đồng chí Nguyễn Ngọc Bảo đã bình tĩnh chỉ huy đơn vị bám chắc từng mô đất tổ chức đánh trả, khi đơn vị tiến sát quân Pháp thì đồng chí bị trúng đạn rồi ngã xuống. Đồng chí hy sinh khi đang làm nhiệm vụ, sự hy sinh của đồng chí như hồi súng lệnh đã tiếp sức cho đồng đội tiếp tục tấn công. Cuối cùng tổ trinh sát đã hoàn thành nhiệm vụ ngăn chặn quân Pháp từ Mường Thanh tiếp viện lên và xác định đúng vị trí hầm ngầm cố thủ của địch trên đỉnh đồi. Từ đó đội công binh M83 của ta đã đào đường hầm ngầm để đặt khối bộc phá nặng 960kg thuốc nổ tại cứ điểm A1 và tiêu diệt hoàn toàn quân Pháp ở cứ điểm A1 vào rạng sáng ngày 07/5/1954.

Người lính trinh sát quả cảm đã ngã xuống, để lại tấm bản đồ, những thông tin tối quan trọng, và hơn hết là con đường tiến vào sào huyệt cuối cùng của quân thù. Ngày 30/8/1995, Nhà nước truy tặng Anh danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Anh Nguyễn Ngọc Bảo là minh chứng hùng hồn cho vai trò then chốt của công tác trinh sát - tình báo trong chiến tranh hiện đại. Ngày 20/10/2020 phần mộ anh Nguyễn Ngọc Bảo được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ quốc gia A1 cùng đồng đội.

Ngày nay, nhắc đến Anh hùng Nguyễn Ngọc Bảo, chúng ta không chỉ nhắc đến một anh hùng đã hy sinh vì độc lập dân tộc, mà còn để khẳng định sức mạnh của trí tuệ, lòng quả cảm và sự hy sinh thầm lặng. Đó là những giá trị bất tử, tiếp tục soi sáng con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại mới.

Anh Nguyễn Ngọc Bảo không chỉ là người lính trinh sát dũng cảm, mà còn là biểu tượng của sự hy sinh âm thầm, của lòng trung kiên và cống hiến cho Tổ quốc. Việc anh đảm nhận nhiệm vụ rất trọng yếu - tìm bản đồ, xác định hầm chỉ huy, dẫn đường - cho thấy vai trò then chốt của lực lượng trinh sát, tình báo trong các chiến dịch lớn. Hơn nửa thế kỷ đã qua, hình ảnh người lính trinh sát ấy vẫn khắc sâu trong lòng đồng đội, nhân dân và thế hệ trẻ hôm nay - như một biểu tượng của lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc./.

Chân dung Anh hùng lực lượng vũ trang Nguyễn Ngọc Bảo

Tấm bản đồ trinh sát Nguyễn Ngọc Bảo đã lấy được của Pháp