Du khách đến với Điện Biên sẽ được trải nghiệm những nét văn hóa đặc sắc của một vùng đất giàu truyền thống, lịch sử, được ngắm nhìn cảnh quan thiên nhiên như hồ Pá Khoang, Hồ Pe Luông, đập Huổi Phạ,…và Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm - một điểm nhấn tạo nên vẻ đẹp của thành phố Điện Biên Phủ nói riêng, niềm tự hào của đất và người Điện Biên nói chung.
Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, đời sống của nhân dân và các dân tộc trên địa bàn tỉnh Lai Châu (nay là tỉnh Điện Biên) gặp rất nhiều khó khăn. Tuy cánh đồng Mường Thanh là một trong những vựa lúa của vùng đất Tây Bắc, gạo Điện Biên nổi tiếng với hương vị thơm, ngon nhưng do nguồn nước tưới cung cấp cho cánh đồng Mường Thanh chỉ nhờ vào thiên nhiên (nước trời) nên diện tích gieo cấy và sản lượng thu hoạch còn hạn chế. Để đảm bảo cung cấp nước cho các hoạt động nông nghiệp và nước phục vụ cho sinh hoạt Đảng và Nhà nước đã chủ trương nghiên cứu, khảo sát và quyết định đầu tư xây dựng Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm.
Công trình Đại thuỷ nông Nậm Rốm là công trình thuỷ lợi lớn thứ hai sau công trình thủy nông Bắc Hưng Hải của miền Bắc Xã hội chủ nghĩa, được xây dựng trong những năm tháng khó khăn, gian khổ do giặc Mỹ ngày đêm bắn phá. Công trình được khởi công từ cuối năm 1963, hoàn thành năm 1969 với sự tham gia của hơn 2.000 cán bộ, đội viên gồm hơn 800 thanh niên tháng 8 Thủ đô và Thanh niên nhiều tỉnh miền xuôi như: Hưng Yên, Thái Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh, Nam Định, Thanh Hoá… Đặc biệt, trong số đó có hơn 700 cô gái, nhiều thiếu nữ đã mạnh dạn khai tăng tuổi để được lên với vùng đất vời vợi nghìn trùng, theo tiếng gọi thiêng liêng của Đảng, Nhà nước thực hiện sứ mệnh cao cả, tạo nên “mạch sống” cho Điện Biên.
Kênh hữu - Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm
Theo chỉ đạo của Khu ủy Khu tự trị Tây Bắc, đồng chí Hoàng Tinh (Khu Uỷ viên) được giao nhiệm vụ chỉ huy trưởng công trình, đồng chí Trần Độ (nguyên thiếu tá quân đội) chỉ huy phó, đồng chí Nguyễn Thế Oanh Trưởng phòng tổ chức, đồng chí Lê Như Cách Trưởng phòng vật tư, đồng chí Bùi Đình Mô trưởng phòng kỹ thuật và 01 Tiểu đoàn tự vệ gồm 04 đại đội với 480 đồng chí, được trang bị 05 khẩu đại liên, 05 khẩu trung liên và 60 khẩu súng các loại. Những năm tháng xây dựng công trình lực lượng Thanh niên xung phong luôn lao động trong điều kiện khắc nghiệt của thời tiết, sự ác liệt của chiến tranh, máy bay Mỹ ngày đêm đánh phá ác liệt vào công trình và hiện trường thi công. Công nhân lao động, thanh niên xung phong lâm vào hoàn cảnh đói ăn, thiếu thốn triền miên, một thời gian dài không có gạo, họ phải ăn ngô hạt. Tuy số lượng người không đông, phương tiện máy móc thô sơ, lao động thủ công nhưng với lòng quyết tâm cao vượt qua mọi khó khăn gian khổ, lực lượng thanh niên xung phong đã hoàn thành kế hoạch, thậm chí vượt chỉ tiêu kế hoạch từ 15-20%, họ đã đập đá thủ công, gánh đất, đá... lúc đầu gánh 2 sọt đất hầu hết anh chị em thanh niên xung phong phải lấy quần áo bọc đòn gánh, sau tăng lên 04 sọt, có người gánh được 6 sọt; đặc biệt có những người khoẻ hăng hái gánh được 08 đến 10 sọt (tương đương 100kg). Mục tiêu cao cả và trên hết lúc bấy giờ là xây dựng công trình Đại thuỷ nông Nậm Rốm phục vụ tưới tiêu, phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, tăng cường củng cố quốc phòng, bảo đảm công tác trị an, xây dựng lực lượng tự vệ, phục vụ chiến đấu tại chỗ và sẵn sàng cung cấp lực lượng cho chiến trường Lào.
Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm được xây dựng theo kiểu đập tràn tự do, tưới tiêu theo phương thức tự chảy, gồm: Đập tràn bằng đá hộc và bê tông dài 127 mét qua sông Nậm Rốm; hệ thống tường chắn bằng bê tông cốt thép, hệ thống cống lấy nước, cống xả cát và hơn 34km kênh dẫn nước ôm trọn cánh đồng Mường Thanh. Trong đó, kỳ vĩ nhất là đập đầu mối công trình dâng nước có dạng thủy lực tràn, xây bằng đá bọc bê tông, có chiều cao hơn 09 mét nằm ở Him Lam cửa ngõ của Thành phố Điện Biên Phủ. Đây là công trình thủy lợi có quy mô hàng đầu nước ta hoàn toàn bằng thủ công gồm: Đập chính dài 60m, cao 9m, rộng 11m, tuyến kênh chính dài 0,83km, tuyến kênh tả dài 14,2km, tuyến kênh hữu dài 18,4km, 100km mương, 476 cống dẫn nước vào cánh đồng.
Trong thời gian thi công công trình Đại thủy nông Nậm Rốm có 18 thanh niên xung phong hy sinh nằm lại nơi đây (trong đó 07 người hy sinh vì 02 đợt bom Mỹ ngay trên công trường, 02 người hy sinh do lũ cuốn trên đường tiếp tế lương thực cho đơn vị, 01 người hy sinh khi đang vận chuyển đá, số còn lại do ốm đau bệnh tật). Ghi nhận những đóng góp xương máu, lòng quả cảm, nhiệt huyết và tinh thần hăng say làm việc của lực lượng thanh niên xung phong, ngày 22/2/2010 Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết ký quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1963-1969) cho Tổng đội thanh niên xung phong công trình Đại thủy nông Nậm Rốm.
Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm là minh chứng hùng hồn thể hiện tinh thần đoàn kết, vượt qua mọi khó khăn gian khổ của quân và dân ta dưới sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình của Đảng, Nhà nước; có giá trị lớn lao trong việc giáo dục truyền thống yêu nước đấu tranh anh dũng chống giặc ngoại xâm, tinh thần đoàn kết trong quá trình xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ tổ quốc. Với ý nghĩa và tầm quan trọng, năm 2014 công trình đã được UBND tỉnh Điện Biên xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh theo Quyết định số 372/QĐ-UBND ngày 23 tháng 5 năm 2014.
Đập dâng nước – Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm
Hơn năm mươi năm qua công trình Đại thuỷ nông Nậm Rốm đã phát huy hiệu quả, năng lực thiết kế được nâng lên từ 3,20 m3/s (năm 1970) lên 4,65 m3/s (năm 2001). Công trình đã góp phần nâng cao năng suất cây trồng, diện tích gieo cấy lúa, hoa màu được mở rộng, đáp ứng nhu cầu dùng nước, hỗ trợ công tác phòng chống lũ lụt, điều hòa nguồn nước cho cánh đồng Mường Thanh. Cung cấp nước cho nhà máy thủy điện Thác Bay với công suất 2.400 Kw, thủy điện Nà Lơi công suất 8.300 Kw. Hồ Pa Khoang rộng 600 ha với trữ lượng nước sử dụng hơn 50 triệu m3 có tác dụng dự trữ nước và bổ sung cho công trình thủy lợi Huổi Phạ, Nậm Rốm tưới cho đồng ruộng Mường Thanh, phục vụ nuôi thủy sản, bảo vệ môi trường và là điểm tham quan du lịch sinh thái của du khách khi đến Điện Biên.
Cùng với hiệu quả về kinh tế, công trình Đại thủy nông Nậm Rốm còn chứa đựng những những giá trị nhân văn sâu sắc, là thành quả lao động của lực lượng thanh niên xung phong, bộ đội cùng dân công, là biểu tượng cho tình đoàn kết, gắn bó keo sơn, anh em tương trợ, giúp đỡ nhau giữa đồng bào miền xuôi với đồng bào các dân tộc tỉnh Lai Châu trước đây, nay là tỉnh Điện Biên và Lai Châu.
Đồng lúa bên kênh tả - Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm