Hơn 66 năm trôi qua, thời gian có làm mờ dấu chân của người lính trên chiến trường năm xưa, nhưng những dấu tích của một thời oai hùng mãi trường tồn cùng non sông, đất nước, là niềm tự hào và là nguồn cổ vũ lớn lao đối với dân tộc Việt Nam. Để làm nên một Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” biết bao xương máu của những người con ưu tú của cách mạng Việt Nam đã đổ xuống, đem thân mình dâng cho độc lập tự do vì quê hương đất nước. Hôm nay, chiến trường Điện Biên Phủ đã khoác lên mình màu xanh của sự sống, các công trình, đô thị mọc lên san sát đã cho thấy sự đổi thay từng ngày của mảnh đất Điện Biên.
Ngược dòng thời gian trở về với mốc lịch sử năm 1953-1954. Ngày 20/11/ 1953, thực dân Pháp cho quân nhảy dù chiếm đóng Điện Biên Phủ và cho xây dựng tại đây thành một Tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương gồm 49 cứ điểm. Ngày 30/3/1954, Quân đội nhân dân Việt Nam mở đợt tấn công thứ hai vào Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Sau những giờ đầu chiến đấu Quân đội nhân dân Việt Nam nhanh chóng chiếm được cứ điểm E1. Mất E1, quân Pháp điều một lực lượng lên cứ điểm E2 để chiếm đóng và phối hợp cùng các đơn vị khác phản kích hòng chiếm lại cao điểm E1. Tại cuộc giao tranh các pháo thủ của 3 khẩu đội của ta đã bị thương và hy sinh gần hết, 2 khẩu pháo bị pháo quân Pháp phá hủy chỉ còn lại một khẩu của khẩu đội trưởng Phùng Văn Khầu và pháo thủ Pao. Bằng sự mưu trí và dũng cảm, hai chiến sỹ đã đối mặt với quân Pháp trong 36 ngày đêm trong một tương quan lực lượng 1 đấu 10, đây là trận địa pháo bố trí thông minh của pháo binh Việt Nam diệt pháo binh Pháp ở Điện Biên Phủ. Bằng phương pháp nghi binh để bảo tồn lực lượng, bảo vệ trận địa, khẩu đội đồng chí Phùng Văn Khầu đã hiên ngang đứng vững suốt 36 ngày đêm trên “Miệng núi lửa” phá hủy tổng cộng 5 khẩu pháo 105mm, 6 đại liên, 1 lô cốt, 1 xe tăng, 1 kho đạn và diệt hàng trăm lính Pháp hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, làm bàn đạp tấn công và tiêu diệt các cứ điểm tiếp theo, góp phần vào thắng lợi chung của toàn chiến dịch.
Năm 2004, nhân dịp kỉ niệm 50 năm Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam đã phát động cựu chiến binh cả nước ủng hộ những tài liệu, hình ảnh, tặng phẩm, hiện vật để xây dựng công trình Trung tâm Văn hóa cựu chiến binh tại di tích đồi E2. Đây là một công trình văn hóa mang ý nghĩa chính trị, nhân văn; dự kiến được xây dựng theo 2 giai đoạn. Giai đoạn I gồm các hạng mục công trình như: Nhà trưng bày, nhà làm việc, đường lên nhà trưng bày, vườn hoa cây cảnh, hệ thống nước, điện chiếu sáng v.v… . Giai đoạn II sẽ xây dựng các hạng mục công trình như: tượng Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Bộ chỉ huy chiến dịch họp bàn chỉ đạo chiến dịch Điện Biên Phủ, xây dựng Tháp Trần Đình (mật danh của chiến dịch), thể hiện tài mưu lược của Bộ chính trị Trung ương Đảng, Bác Hồ và Bộ chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ, các công trình phụ trợ như ao cá Bác Hồ, vườn cây Bác Hồ....
Trung tâm Văn hóa cựu chiến binh giai đoạn I được khởi công xây dựng từ ngày 6/12/2005 và hoàn thành ngày 28/1/2007. Các hạng mục thiết kế của công trình đều tượng trưng gắn với giai đoạn lịch sử của dân tộc, đặc biệt là cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm thể hiện lòng biết ơn Đảng, Bác Hồ đối với sự nghiệp giải phóng đất nước, giải phóng dân tộc, đưa nhân dân Tây Bắc, nhân dân các dân tộc Điện Biên thoát khỏ ách áp bức bóc lột của thực dân, phong kiến. Công trình còn là sự tôn vinh sự lãnh đạo của Đảng, sự chỉ đạo tài tình của Bác Hồ trong chiến dịch Điện Biên Phủ, ca ngợi tinh thần chiến đấu hy sinh của những chiến sỹ cộng sản vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Công trình Trung tâm Văn hóa Cựu chiến binh
Từ chân di tích đồi E2 đi lên trung tâm công trình là lối đi gồm 79 bậc thang tượng trưng cho 79 mùa xuân của Bác Hồ với 5 chiếu nghỉ tượng trưng cho các mốc lịch sử quan trọng của đất nước gồm các mốc: năm 1911 - người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành rời tổ quốc từ bến cảng Nhà Rồng, Sài Gòn ra đi tìm đường cứu nước; năm 1930 - thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; năm 1945 - Cách mạng Tháng 8 thành công khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa; năm 1954 - Chiến cuộc Đông Xuân 1953-1954 thắng lợi với đỉnh cao là Chiến thắng Điện Biên Phủ; năm 1969 - Bác Hồ ra đi để lại niềm thương tiếc vô hạn đối với dân tộc Việt Nam và bạn bè quốc tế.
Khuôn viên Công trình Trung tâm Văn hóa Cựu chiến binh
Trung tâm công trình là nhà trưng bày được thiết kế theo kiến trúc nhà sàn truyền thống của người dân tộc Thái ở Tây Bắc. Nhà trưng bày được xây dựng trên đỉnh đồi, khuôn viên thoáng mát rộng rãi với diện tích sử dụng là 1.200m2, gồm 7 gian, 2 trái. Kết cấu công trình bằng bê tông cốt thép, đảm bảo độ bền vững vĩnh cửu. Bên trong Nhà sàn có trưng bày 106 tặng phẩm do Hội cựu chiến binh cả nước gửi tặng thể hiện tình cảm đối với Bác Hồ và đối với nhân dân Điện Biên. Đó là những những hình ảnh, hiện vật, sơ đồ, biểu đồ, sa bàn giới thiệu khái quát về các trận đánh của Quân và dân Việt Nam chống quân xâm lược thể hiện tinh thần quyết chiến, quyết thắng, có giá trị về lịch sử và nghệ thuật cao. Ngoài ra còn có những sản phẩm làng nghề nổi tiếng, những bức tranh giới thiệu danh lam thắng cảnh và cả những di tích lịch sử văn hóa đặc sắc của các tỉnh, thành phố trong cả nước.
Hình ảnh, hiện vật trưng bày trong công trình Trung tâm Văn hóa Cựu chiến binh
Trung tâm Văn hóa cựu chiến binh xây dựng trên di tích đồi E2 đã góp phần để di tích này trở thành điểm sáng văn hóa lịch sử, gắn liền với Di tích lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ tạo nên sự hài hòa phong phú trong hành trình tham quan, là điểm đến hấp dẫn du khách trong những chuyến hành hương về nguồn của dân tộc./.